ACİZ VESİKASI VE ŞARTLARI

Bir borç ilişkisinde alacağını elde edemeyen alacaklı icra yoluna başvurarak alacağını elde etmeye çalışmaktadır. Ancak icra takibi sonucunda alacağın ödenmesi için satışa çıkarılan mallardan elde edilen para alacaklının alacağını karşılamaya yetmeyebilmektedir. Böyle durumlarda borcun tamamen kapanmadığını belirtmek için alacaklıya bir belge verilir. Bu belgeye aciz vesikası denir.

Aciz vesikası, borçlunun takip sonrasında borcunu ödeme noktasında yetersiz kaldığını resmi olarak kanıtlayan bir belgedir. Bu belge icra memuru tarafından talep halinde düzenlenir. Alacaklı ve borçluya birtakım avantajları vardır. Aciz vesikası İcra ve İflas Kanunu 143. Maddesinde detaylı olarak düzenlenmiştir. Yapılan hukuki düzenlemelere bakıldığında aciz vesikasının şartları, türleri ve ciddi sonuçları mevcuttur.

Bu yazımız ile aciz vesikasının ne olduğunu, şartlarını, türlerini, nasıl başvurulması gerektiğini ayrıntılı inceleyeceğiz.

ACİZ VESİKASI NEDİR?

Aciz Vesikası İcra ve İflas Kanunu 143. Maddede uzun uzadıya ele alınan, borçlu ve alacaklı için önemli hak ve sonuçlar doğuran bir konudur. İcra takibi sonucunda borçluya ait malların satımı sonrasında elde edilen gelirin borcu kapatmaya yetmediği durumlarda icra memurunca borcun kapanmadığını göstermek amacıyla düzenlenen resmî belgeye aciz vesikası denir.

Aciz vesikası sadece alacaklı veya sadece borçlu için haklar doğuran bir belge değildir. Koruduğu hukuki menfaatler sebebiyle hem borçlunun hem de alacaklının düzenlemesini istediği nadir belge çeşitlerindendir. Zira alacaklı borcun kapanmadığını resmi bir belge ile kanıtlayabilir hale geliyorken borçlu da bu belge sayesinde ödeyemediği tutar hakkında faizin durmasını sağlamaktadır. Yani iki taraf için de faydası olan bir belgedir. Bu sebeple bu belge tarafların talepleri ile icra memurları tarafından düzenlenmesi zorunlu bir belgedir.

Hem alacaklı hem borçlu için faydalı sonuçlar doğuran bu belgenin hukuki dayanağının ne olduğunu daha detaylı inceleyelim.

ACİZ VESİKASININ HUKUKİ DAYANAĞI

Aciz vesikası ile zaten alacağına icra takibi olmaksızın kavuşamamış olan alacaklının, cebri icra yoluyla da borçlunun mal varlığının yetersiz kalması sebebiyle kavuşamaması sonrasında daha fazla hak kaybına uğramamak ve borcun kapanmadığını ispatlayabilmek buna bağlı olarak da sonrasında hak talep edebilmesi için düzenlenen bir belgedir.

Aciz vesikası dayanağını İcra ve İflas Kanunu 143. Maddesinden almaktadır. Bu belge alacaklı ile borçlu arasındaki sürecin netleşmesinde, son durumun ne olduğunu resmi şekilde belirtmekte önemli rol oynar. Ancak aciz vesikası her cebri icra sonunda alınabilen bir belge değildir. Bazı durumların varlığı gereklidir. Yani şartlara bağlıdır.

ACİZ VESİKASI HANGİ DURUMLARDA ALINIR?

Aciz vesikasının hangi durumlarda alınacağı hususu türlerine göre değişiklik göstermektedir. Aciz vesikasının iki türü mevcuttur; geçici aciz vesikası ve kesin aciz vesikası.

Kesin aciz vesikası, borçlunun malvarlığının olmaması gibi hallerde borcun hiçbir şekilde tahsil edilemediğini gösterir belgedir.

Geçici aciz vesikası, burada borçluya ait malvarlığı vardır ancak borcun tamamını ödeyememe durumu söz konusudur. Bu halde düzenlenen belgeye de geçici aciz vesikası nedir.

Kesin ve geçici aciz vesikası şartlar bakımından birbirinden tamamen ayrılmaktadır. Bir tablo ile karşılaştıralım;

Yukarıda kesin ve geçici aciz vesikalarının ne olduğuna ve hangi şartlar halinde alınabileceğine kısaca değindik. Şimdi bu vesikaların uygulama ne işe yaradığına bakalım.

ACİZ VESİKASI NE İŞE YARAR?

Aciz vesikası hem alacaklı hem borçlu için çok ciddi hak ve sonuçlar doğuran bir düzenlemedir. Uygulamada ne işe yaradığına maddeler halinde bakalım;

• Kesin aciz belgesi borcun tahsil edemeyeceğini net bir şekilde gösterir.
• Geçici aciz belgesi borcun tamamlanabileceği ihtimalini gösterir.
• Kalan borcun resmi olarak belirtilmesine olanak sağlar.
• Alacaklı hala devam eden alacağı olduğu için borçlunun mal varlığını daha rahat kontrol edebilir.
• Borçlu bakımından işleyen faizin durmasını sağlar.

Aciz vesikası alacaklı ve borçlunun borç ilişkisinde geldikleri son noktayı resmi olarak belirtmek için düzenlenen hukuki menfaatler açısından çok faydalı bir düzenlemedir. bu belgenin talep edilebilmesi taraflara fayda sağlayacaktır bu sebeple sürelerin kaçırılmaması önem arz etmektedir.

ACİZ VESİKASI VE ZAMANAŞIMI SÜRELERİ NELERDİR?

Aciz vesikası ile borçlunun alacaklıya olan borcunun ödeme imkanının olmadığı düzenlenmiş olmaktadır. Hukukta neredeyse her konunun, davanın ve alacağın bir zamanaşımı süresi olduğu gibi aciz vesikası ile hak talep edebilmek için de düzenlenmiş bir süre mevcuttur.

Hukukumuzda sürelerin geneline bakıldığında 2-5-10 yıllık gibi kısa süreli zamanaşımlarının düzenlendiğini görmektedir. Ancak aciz vesikasının koruduğu hukuki menfaat ve dayanak göz önüne alındığında bu şekilde yapılacak kısa vadeli düzenlemeler alacaklının veya borçlunun hakkını tam olarak koruyamayacaktır. Bunun farkında olan kanun koyucu İcra ve İflas Kanunu 143/6. Maddesinde düzenlemeye gitmiştir. Buna göre;

Aciz vesikasının düzenlendiği tarihten itibaren 20 yıllık sürenin geçmesi ile vesikaya konu para alacağı artık zamanaşımına uğrayacak ve talep edilme olasılığı olmayacaktır.

Kanunda düzenlenen bir diğer zamanaşımı konusu ise borçlunun vefatı ihtimalidir. Buna göre borçlunun vefatı halinde alacaklı 1 yıl içinde mirasçılara başvurmazsa borç zamanaşımına uğrayacaktır. Yani vefat halinde borcun devamlılığı için 1 yıl içinde mirasçılara başvuru şartı getirilmiştir. Aciz vesikası bulunan alacaklarınıza karşı usul sebebiyle hak kaybına uğramamak için mutlaka hukuki destek alınız.

ACİZ VESİKASI BAŞVURUSU NASIL YAPILIR?

Aciz vesikası haciz işlemleri sırasında icra memurları tarafından resen düzenlenmek zorunda değildir. Bunun için takip edilmesi gereken bazı adımlar vardır;

1. İcra müdürlüğüne aciz vesikası istemine ilişkin yazılı ve resmi bir başvuru yapılmalıdır.
2. Aciz vesikası istenen borçlu hakkında icra müdürlüğünce mal varlığı incelemesi yapılır.
3. Yapılan inceleme sonrasında müdürlükçe haciz tutanağı düzenlenir.
4. Bu işlemler hakkında alacaklıdan herhangi bir harç alınmayacaktır.

Aciz vesikası istemine ilişkin başvuru ve adımları bu şekilde ilerlemektedir.

ACİZ VESİKASI TÜRLERİ

Alacaklının icra ile satışa çıkarılan mallar ile alacağını tam kavuşamamış olması halinde düzenlenen aciz vesikası tek bir türe sahip değildir. Borcun ne kadar ödenip ödenmediğine göre, borçlunun malvarlığı durumuna göre türlere ayrılmaktadır. Buna geçici ve kesin aciz vesikası denir.

Aciz vesikasının sonuçları türlerine göre değişiklik göstermektedir. O yüzden alınan aciz vesikasının türünün ne olduğunu bilmek sonraki adımlar için önem arz etmektedir. Sırayla bu türleri inceleyelim;

1.      GEÇİCİ ACİZ VESİKASI NEDİR?

Geçici aciz vesikası İcra ve İflas Kanunu 105. Maddede düzenlenmiştir. Bu maddede geçici aciz vesikası düzenlenerek aynı kanunun 143. Maddesindeki kesin aciz vesikası maddesine gönderme yapılmıştır. Buna göre,

İcraca takdir edilen kıymete göre haczedilerek satışa çıkarılacak malların borcu kapamak için yetersizliği anlaşıldığında tutulan haciz tutanağı geçici aciz vesikası haline gelecektir. Yine aynı maddeye göre borçlunun hiç malı bulunmaması halinde de bu aciz vesikası gündeme gelecektir.

Açıklamalardan ve kanun maddesinden de anlaşıldığı üzere geçici aciz vesikasında kesin aciz vesikasında olduğu gibi ayrı bir belge düzenlenmemektedir. Haciz esnasında düzenlenen tutanak geçici aciz vesikası olarak kullanılacak ve alacaklıya tasarrufun iptali davası açma hakka verecektir. Aciz vesikasının sonuçları aşağıda ayrı bir başlık altında detaylı olarak açıklanacaktır.

Geçici aciz vesikası isminden de anlaşılacağı üzere geçici hükümlü bir vesikadır bu sebeple kesin aciz vesikasının sonuçlarını doğurmayacaktır. Detaylı anlatım ayrı başlık altında yapılacak olmakla beraber örneklendirecek olursak kesin aciz vesikası alacaklıya hacze doğrudan iştirak edebilme, borç ikrarı sayılabilme gibi sonuçlar doğurabilmekteyken geçici aciz vesikasında bu durum söz konusu değildir. Zira haczedilen malların takdir edilen kıymet bedellerinden daha fazla satılması halinde borcun kapanma ihtimali söz konusudur. Zaten bu yüzden adı geçici aciz vesikasıdır.

2.      KESİN ACİZ VESİKASI NEDİR? ŞARTLARI NELERDİR?

Hukukumuzda kesin aciz vesikası iki neden üzerine kurulmuştur buna göre;

• Borçlunun hiç malvarlığının olmaması sebebiyle borcun ödenememiş olması ve
• Borçluya ait malların satılmasından sonra borcun kapanmamış olması

Halinde düzenlenen belgeye kesin aciz vesikası denmektedir. Kesin aciz vesikası geçici aciz vesikasına göre daha teknik bir konudur zira gerek sonuç bakımından gerek şart bakımından teferruatlı bir belgedir. Kesin aciz vesikasının şartlarını bir tablo ile inceleyelim;

Yukarıdaki şartların tamamının gerçekleşmesi sonrasında talep üzerine kesin aciz vesikası düzenlenecektir. Kesin aciz vesikasının şekli de şartları kadar önemlidir. Yani alacaklının bu vesikaya dayanarak hak talep edebilmesi için vesikada şunlar yazılı olmalıdır;

• Vesikayı veren ve takibi yapan icra dairesinin bilgileri
• Takibe konu alacağın tarafları
• Satış sonrası veya hiç ödenmeyen tutar

Yukarıda yazılı olan bilgiler aciz vesikasının şekil şartlarıdır. Bunlar yazılı olmadan vesika ile hak talep edebilmek, sonuçlarından faydalanabilmek mümkün değildir.

Geçici veya kesin aciz vesikası alacaklı veya borçlu için hangi sonuçları doğuracaktır bunu inceleyelim;

ACİZ VESİKASININ ETKİLERİ VE SONUÇLARI

İcra takibi sonrasında alacağını tam olarak elde edemeyen alacaklının hak kaybına uğramaması ve alacağının kapanmadığını göstermek için düzenlenen aciz vesikası birtakım sonuçlar doğurmaktadır. Öncelikle bu sonuçları inceleyelim;

1. Kesin aciz vesikası borç ikrarı demektir. Aynı borca dayalı takibe karşılık itiraz halinde alacaklı bu vesikayı kullanarak itirazın kaldırılmasını sağlayabilir.
2. Aciz vesikası itibariyle 1 yıl içinde takip başlatılırsa ödeme emri gönderilmeden işlem yapılabilir.
3. Tasarrufun iptali davası açılabilir. Vesikası sonrasında borçlunun yaptığı tasarruf işlemlerine karşı bu belge ile iptal davası açılabilir.
4. Kesin aciz vesikası için alacaklı 20 yıl boyunca bu belgeye dayanarak borçludan borcunu ödemesi talebinde bulunabilir.
5. Vesikada düzenlenen tutar olduğu gibi kalır faiz işlenmez.

Aciz vesikası genel olarak bu etki ve sonuçları doğurmaktadır. Peki bu belgeden sonra kalan borca ne olacaktır?

ACİZ VESİKASI VERİLDİKTEN SONRA BORÇ NE OLUR?

Aciz vesikası borçlunun borcunu ödeyemediği anlamına gelmektedir. Yani bu vesika ile artık borçlunun borcunu ödeyemeyeceği kanıtlanmış haldedir. Alacaklının elinde aciz vesikasının bulunması ile bazı haklar gündeme gelecektir;

• Alacaklı elindeki bu belgeye dayanarak alamadığı alacağını 20 yıl boyunca borçludan talep edebilecektir.
• Vesikasının düzenlenmesi ile borca artık faiz işlenmeyecektir. Bu özellik borçlunun yararına olan bir düzenlemedir. Uygulamada sırf bunun gerçekleşmesi için borçluların aciz vesikası talep ettiğini görmekteyiz.

ACİZ VESİKASI SONRASI ALACAK NASIL TAHSİL EDİLİR?

Alacaklının elinde aciz vesikası varsa yukarıda da belirtildiği üzere alacaklı vesikasının düzenlenme tarihinden itibaren 1 yıl içerisinde açacağı bir icra takibi ile ödeme emri bile göndermeksizin alacağını talep edebilecektir.

Bu sürenin geçmesi ile yani 1 yıl sonrası ile 20 yıllık zamanaşımı süresi arasında alacaklı bu vesikaya dayanarak borçludan borcunu talep edebilecektir. Ancak bir yıl sonra da olsa 20 yıl sonra da olsa artık alacağa faiz işlemeyecektir. O yüzden uzman bir avukata danışarak alacak değerini kaybetmeden borçlunun durumunu daha iyi takip ederek erken bir hamle yapmak alacaklının yararına olacaktır.

ACİZ VESİKASININ ALACAKLI AÇISINDAN ÖNEMİ NEDİR?

Aciz vesikasının alacaklı açısından önemi bir nebze sonucu gibidir bu durumu maddeler halinde özetlemek mümkündür.

• Aciz vesikası alacaklıya 1 yıl içinde ödeme emri göndermeksizin doğrudan haciz işlemlerine başlama hakkı vermektedir.
• 1 yıldan sonra gerçekleşecek işlemlerde ödeme emri göndererek 20 yıla kadar vesikaya dayanarak alacağını talep etme hakkı verir.
• Borçlunun borcunu ödememek için yaptığı mal varlığını azaltmaya yönelik tasarruflar hakkında iptal davası açabilir.
• Üçüncü kişilerin başlattığı haciz işlemlerine iştirak hakkı verir.

Yani her ne kadar alacaklı alacağını elde edememiş olsa da aciz vesikası ile bundan sonraki süreç için alacağını elde edebilme noktasında fayda sağlamaktadır. Ancak aciz vesikası sadece alacaklı için değil borçlu için de faydalar doğurmaktadır.

ACİZ VESİKASININ BORÇLUYA FAYDASI

Aciz vesikasının borçluya en büyük faydası borca faiz işlemesinin duracak olmasıdır. Düzenlenen bu belge ile ödenmeyen tutara faiz işlemi durur. Böylece borçlu daha fazla para ödemekten kurtulmaktadır. Aciz vesikasının borçluya sunduğu bu fayda ile hukukumuzda uyuşmazlığın iki tarafını da memnun eden bir düzenleme yapılmıştır.

SIKÇA SORULAN SORULAR (SSS)

Aciz vesikası nedir?

İcra takibi sonucunda borçluya ait malların satımı sonrasında elde edilen gelirin borcu kapatmaya yetmediği veya borçlunun hiç mal varlığı olmaması sebebiyle borcun kapanmadığı hallerde talep halinde icra memurluğunca düzenlenen ve alacaklıya sonradan alacağını talep etme hakkı veren bir vesikadır.

Aciz vesikası hangi durumlarda alınır?

Aciz vesikası borçlunun mal varlığının olmaması, olan malvarlığının satımı sonrasında borcun kapanmaması ve satışa çıkarılacak malların borcu kapamak için yetersizliğinin anlaşılması durumlarında alınır.

Aciz vesikası almak için hangi şartlar gerekir?

Aciz vesikası alabilmek için satış işlemlerinin tamamen bitmesi, alacaklı tarafından aciz vesikası talebinin olması ve hacze kabil başka malın kalmamış olması şartları gerçekleştiğinde aciz vesikası alınabilir.

Aciz vesikası başvurusu nasıl yapılır?

Satış işlemlerinin bitmesi sonrasında borcun kapanmadığı anlaşıldığında İcra müdürlüğüne aciz vesikası istemine ilişkin başvuru yapılarak düzenlenmesi istenir. Bu vesika icra takibini yapan icra müdürlüğüne yapılacaktır.

Aciz vesikası almak için gerekli belgeler nelerdir?

Aciz vesikası alabilmek için satış işlemlerinin bitmiş olması, ne kadar tutarın ödenmediğinin bilinmesi gerekmektedir. Bu bilgi ve belgelerin varlığı halinde taleple bu vesika düzenlenebilir.

Aciz Vesikası Başvurusu Nereden Yapılır?

Aciz vesikası başvurusu icra takibini ve haciz işlemini yapan icra dairesine yapılır. Bunun dışındakiler aciz vesikası düzenlemede yetkisizdir.

Aciz Vesikası Borcu Ortadan Kaldırır mı?

Aciz vesikası borcu ortadan kaldırmaz aksine alacaklıya 20 yıl boyunca bu vesikaya dayanarak alacağını borçludan talep etme hakkı vermektedir.

Aciz Vesikası Sonrası Borçlu Mal Edinirse Ne Olur?

Aciz vesikası sonrası borçlu mal edinirse alacaklı bu mal varlığı hakkında takip başlatarak borcunun ödenmesini talep edebilir.

Aciz Vesikası Alınan Borç İçin Faiz İşler mi?

Aciz vesikasının borçlu için en büyük faydası bu vesika sonrasında borca faiz işlenmeyecek olmasıdır. Yani aciz vesikası alınan borç için faiz işlenmez.

Aciz Vesikası Hangi Durumlarda İptal Edilir?

Aciz vesikasına konu borç mevcut değilse ve alacaklı takipten feragat ederse aciz vesikası iptal edilir.

Aciz Vesikası Sonrası Yeniden İcra Takibi Yapılabilir mi?

Aciz vesikası sonrasında 1 yıl içinde başlatılacak takiplerde ödeme emri bile düzenlenmeksizin direkt haciz işlemine başlanarak takip yapılabilir. Sonrasında ise ödeme emri gönderilecek takip başlatılabilir.

Aciz vesikası başvurusu nereden yapılır?

Aciz vesikası başvurusu alacaklı tarafından icra takibini yapan icra müdürlüğünde yapılır.

Aciz vesikası almanın hukuki etkileri nelerdir?

Aciz vesikası borçlunun borcunu ikrar niteliği taşır ve bu yüzden alacaklıya 20 yıl boyunca borcunu talep etme hakkı verir ayrıca işleyecek faizi durur. Sonraki süreçte başlatılacak takibe yapılan itiraza karşı bu vesika kullanılarak itirazın kaldırılması talep edilebilir.

Aciz vesikası alındıktan sonra borçlunun hakları nasıl etkilenir?

Aciz vesikası alındıktan sonra borçlu düzenlenen tutar için artık faiz ödemek zorunda kalmayacaktır. Bu borçlunun hakları üzerinde olumlu etkisi olan bir sonuçtur ancak bu vesika ile borçlunun mal varlığı sürekli takip halinde olacak ve icra takibi tehdidi altında olacaktır.

ERVA MELEK İRBAN